Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech
Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech
Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech to owoc dążeń polskiej społeczności do zachowania tożsamości narodowej na obczyźnie. Inspiracją do jego założenia był „Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy” z dnia 17 czerwca 1991 roku.
Dokument ten zagwarantował Polakom w Niemczech prawo do pielęgnowania własnej kultury, języka i religii oraz dostęp do edukacji w języku ojczystym.
Z inicjatywy ówczesnego Rektora Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech, śp. ks. prał. dr. Franciszka Mrowca (1941–2012), powstała koncepcja założenia organizacji posiadającej status prawny, który umożliwiałby reprezentowanie interesów Polonii wobec władz niemieckich.
20 października 1994 roku w Würzburgu odbyło się spotkanie założycielskie, podczas którego jednogłośnie przyjęto statut opracowany we współpracy duchowieństwa i świeckich.
Stowarzyszenie, przyjmując nazwę Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech, wyznaczyło sobie ambitne cele, tj.:
W marcu 1995 roku organizacja uzyskała status e.V., czyli wyższej użyteczności publicznej, co podkreślało jej znaczenie i prestiż. Siedzibą Stowarzyszenia został Würzburg, a jego pierwszym przewodniczącym ks. prał. dr Franciszek Mrowiec.
***
W marcu 1999 roku, przy wsparciu Prymasa Polski oraz Delegata Konferencji Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Emigracji, abp. Szczepana Wesołego (1926–2018), Polska Misja Katolicka w Niemczech – prawnie reprezentowana przez Chrześcijańskie Centrum – dokonała historycznego zakupu.
Na warunkach kredytowych nabyto od diecezji Trier ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy „Haus Concordia” w Herdorf-Dermbach, który od tego czasu stał się nową siedzibą Stowarzyszenia.
Dzięki ofiarności wiernych polskich ośrodków duszpasterskich w Niemczech oraz znaczącemu wsparciu polskich instytucji państwowych obiekt został gruntownie zmodernizowany, a zaciągnięty dług – spłacony.
Chrześcijańskie Centrum objęło również prawną pieczę nad Ośrodkiem Rekolekcyjnym „Marianum” w Carlsbergu, miejscem działalności i śmierci Sługi Bożego ks. Franciszka Blachnickiego oraz siedzibą Międzynarodowego Centrum Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie.
***
Od maja 1999 roku przewodniczącymi Chrześcijańskiego Centrum byli kolejno:
Obecnie, od października 2022 roku, funkcję przewodniczącego sprawuje mec. Andreas Holm – wieloletni członek Zarządu.
Niezaprzeczalnie jedną z kluczowych postaci Stowarzyszenia był działający w nim od początku i pełniący funkcję wiceprzewodniczącego śp. prof. dr hab. inż. Piotr Małoszewski (1950–2017). Przez wiele lat był członkiem Polonijnej Rady Konsultacyjnej przy Marszałku Senatu RP oraz członkiem Rady Oświaty Polonijnej przy Ministrze Edukacji i Nauki.
Swoją obywatelską postawą walczył niestrudzenie o dobro Polonii, a przede wszystkim o edukację dzieci i młodzieży. Był autorytetem i przykładem dla wszystkich działaczy polonijnych oraz dla instytucji państwowych i kościelnych w obu krajach.
Koordynatorką ds. nauczania języka polskiego była przez długie lata wielokrotnie odznaczana i nagradzana Halina Koblenzer, która znacząco przyczyniła się do integracji polonijnego środowiska nauczycielskiego w Niemczech. Organizowała liczne konkursy, wycieczki i szkolenia metodyczne dla pedagogów oraz warsztaty choreograficzne dla zespołów folklorystycznych.
***
4 kwietnia 1998 roku w Kolonii doszło do spotkania pięciu największych organizacji polonijnych w Niemczech, które swoim zasięgiem obejmowały cały kraj. Celem było wypracowanie wspólnego stanowiska i zjednoczenie działań na rzecz egzekwowania praw gwarantowanych traktatem z 1991 roku.
Do grona tych organizacji należały:
Ostatecznie Związek Polaków spod znaku Rodła nie ratyfikował porozumienia z Kolonii. Chrześcijańskie Centrum zostało jednym z czterech współzałożycieli Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech, uznawanego przez rządy Polski i Niemiec za jedynego reprezentanta Polonii w RFN.
W duchu traktatu polsko-niemieckiego zadeklarowano wolę współdziałania zrzeszonych podmiotów na rzecz dobra całej polskiej grupy etnicznej w Niemczech, z poszanowaniem autonomii statutowej każdej organizacji członkowskiej.
W 2011 roku Chrześcijańskie Centrum zostało członkiem założycielskim Konwentu EWIV (Europejskiego Zgrupowania Interesów Gospodarczych), które miało umożliwić Konwentowi Organizacji Polskich w Niemczech realizację jego celów.
Po rozwiązaniu Związku Polaków „Zgoda” i odejściu Kongresu Polonii Niemieckiej również Chrześcijańskie Centrum podjęło decyzję o wystąpieniu z Konwentu – co nastąpiło 20 października 2018 roku.
Jako członek Konwentu EWIV, Chrześcijańskie Centrum zostało wykreślone z rejestru sądowego w styczniu 2020 roku.
***
Członkowie Zarządu Chrześcijańskiego Centrum wchodzą w skład gremiów skupiających przedstawicieli Polskich Misji Katolickich z Niemiec oraz ośrodków duszpasterstwa polskojęzycznego z innych krajów europejskich. Są wśród nich:
Ponadto Stowarzyszenie podpisało porozumienia z innymi organizacjami dachowymi, tworząc platformę wspólnego działania w zakresie polonijnej edukacji w systemie pozaszkolnym w RFN.
Do porozumień tych należą:
Podpisane 5 września 2016 roku w Warszawie pomiędzy:
Podpisane 17 stycznia 2019 roku przez:
Porozumienie to zostało zaakceptowane przez stronę rządową RP jako oficjalny reprezentant Polonii niemieckiej w obradach tzw. Okrągłego Stołu.
Od października 2019 roku.
***
Chrześcijańskie Centrum zrzesza obecnie 59 członków indywidualnych oraz 22 podmioty prawne, czyli zarejestrowane stowarzyszenia parafialne, których integralną częścią jest szkolnictwo.
Organizacja skupia katolicką Polonię działającą społecznie przy ośrodkach Polskich Misji Katolickich, a także trzy szkoły przymisyjne – formy niezarejestrowane formalnie.
Zarząd Stowarzyszenia wybierany jest co cztery lata i składa się z: przewodniczącego, dwóch wiceprzewodniczących, skarbnika, sekretarza oraz trzech członków.
Walne Zebranie członków powołuje również Komisję Rewizyjną, a corocznie odbywają się zebrania sprawozdawcze.
***
Jednym z podstawowych zadań Chrześcijańskiego Centrum jest edukacja polonijna w systemie pozaszkolnym.
Przed pandemią w szkołach Stowarzyszenia uczyło się 3162 uczniów, a obecnie liczba ta wynosi ponad 2000. Nauczaniem języka polskiego zajmuje się 136 wykwalifikowanych nauczycieli, którzy kształtują w młodym pokoleniu miłość do ojczystego języka, historii i tradycji.
Szkoły przedmiotów ojczystych tworzą środowisko, w którym uczeń może rozwijać swoje zainteresowania w kontekście dwukulturowości – polskiej (z racji pochodzenia) i niemieckiej (jako kraju zamieszkania).
Wbrew pozorom ta podwójna przynależność jest ubogaceniem, a nie przeszkodą – i tak należy ją postrzegać.
Dzieciom należy wpajać, by nie wstydziły się kraju przodków ani nie deprecjonowały kraju, w którym się wychowują.
Zajęcia dydaktyczne służą również:
W realizacji tych celów nie do przecenienia jest rola duszpasterzy PMK oraz współpraca z rodzicami.
Organizacja dachowa aktywnie wspiera szkoły w pozyskiwaniu funduszy na działalność edukacyjną, wynagrodzenia dla nauczycieli oraz modernizację placówek, zapewnia dostęp do podręczników, organizuje konkursy oraz oferuje wzory wspólnych świadectw, umożliwiających uznawanie ocen w niemieckim systemie edukacyjnym.
***
Stowarzyszenie otrzymuje wsparcie ze środków Senatu RP, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki. Środki te przekazywane są – zgodnie z procedurami – za pośrednictwem Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”, Fundacji Wolność i Demokracja, Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie, Konsulatów RP, ORPEG oraz Instytutu Rozwoju Języka Polskiego im. Maksymiliana Marii Kolbego.
Od 2024 roku jednym z filarów tej pomocy finansowej są również środki rządu niemieckiego wypłacane za pośrednictwem KoKoPol (Kompetenz- und Koordinationszentrum Polnisch). Bez tych funduszy realizacja opisanych działań i celów byłaby niemożliwa.
Na przestrzeni wielu lat środki inwestycyjne umożliwiły przebudowę i modernizację siedziby Stowarzyszenia oraz ośrodka „Haus Concordia”, w tym:
***
W ramach projektów edukacyjnych dofinansowano i doposażono szkoły przy Polskich Misjach Katolickich, wsparto ruch młodzieżowy, spotkania formacyjne, wyjazdy edukacyjne, kolonie, programy doskonalenia nauczycieli oraz warsztaty choreograficzne dla zespołów folklorystycznych.
Do przykładów zrealizowanych inicjatyw należą m.in.:
***
Założenie Stowarzyszenia Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech oraz cele, jakie postawiło ono przed sobą – zwłaszcza dowartościowanie języka polskiego na niemieckiej ziemi – znacznie wyprzedziły wszelkie działania i refleksje związane z włączeniem Polski do struktur Unii Europejskiej, choć już wówczas toczyły się rozmowy dwustronne.
Od traktatu polsko-niemieckiego z 17 czerwca 1991 roku oczekiwano obustronnej troski i odpowiedzialności za wspieranie obu języków oraz przekazywanie wartości chrześcijańskich, na których od wieków budowano Europę.
Powstanie i działalność takiej polonijnej organizacji w znacznym stopniu przyczyniły się do realizacji tamtych postanowień i do dziś stanowią pomost między oboma narodami.
Chrześcijańskie Centrum jest platformą służącą podtrzymywaniu dobrosąsiedzkiej współpracy i przyjaźni między Polakami a Niemcami, jednocześnie uznając i szanując dzielące nas różnice kulturowe i językowe oraz konieczność pielęgnowania tożsamości narodowej Polonii mieszkającej czasowo lub na stałe w RFN.
„Rozwój szkolnictwa polskojęzycznego ma ogromne znaczenie, ponieważ szkoły polskie i punkty nauczania języka polskiego stają się za granicą centrum promieniowania naszego języka i kultury w danym środowisku (…) Bardzo ważną rolę w promocji języka polskiego odgrywa również Kościół, prowadzący obok działalności duszpasterskiej również działalność edukacyjną wśród skupisk naszych rodaków na całym świecie”¹.
Tak pojmuje i taką rolę chce zachować na przyszłość Chrześcijańskie Centrum – największa polonijna organizacja oświatowa w Niemczech.
***
Powyższy tekst powstał na podstawie artykułu Haliny Koblenzer. Dziękujemy Autorce za udostępnienie materiałów archiwalnych.
1. Prof. Jan Mazur, Cele i zadania promocji języka polskiego we współczesnym świecie, „Wspólnota Polska”. Pismo poświęcone Polonii i Polakom za granicą 2006, nr 1, s. 14–15.